Οικισμοί
Η τοπική διάλεκτος της Μυκόνου έχει μια ιδιομορφία. Η λέξη ´χωριό για τους Μυκονιάτες δεν είναι συνώνυμη με τη λέξη ´οικισμός . Γιατί ο ορισμός του ´χωριούª για τους ντόπιους είναι: παραδοσιακή αγροικία σε φυσική λεκάνη γης, όπου εξασφαλίζεται υπόγειο νερό και καλλιεργήσιμη γη. Άρα όταν οι Μυκονιάτες αναφέρονται σε ´χωριά , μιλούν για ξεχωριστές μονάδες, διαφορετικά σπίτια χτισμένα στο βραχώδες και με περιορισμένους πόρους έδαφος του νησιού.
Έτσι το νησί αυτό, αν και οξύμωρο, έχει εκατοντάδες ´χωριάª και λίγους μετρημένους οικισμούς. Η Χώρα είναι ο μοναδικός ιστορικός οικισμός της Μυκόνου.
Χώρα
Περπατώντας στα γραφικά σοκάκια της Μυκόνου, μπορεί αρχικά να χαθείτε. Στενά, δαιδαλώδη και κάτασπρα δρομάκια μπορούν κάθε φορά να σας οδηγήσουν σε κάποιο μέρος διαφορετικό από τα υπόλοιπα, με τη δική του ξεχωριστή φυσιογνωμία. Κάθε ´γειτονιά επιφυλάσσει και μια έκπληξη για κάθε επισκέπτη. Τι κι αν όλοι νομίζουν πως στα καρτποστάλ αποτυπώνεται η ομορφιά των τόσο γνώριμων τοπίων της Μυκόνου; Η πραγματικότητα θα σας εκπλήξει και θα γεμίσει τις αισθήσεις σας, αφού κάθε ´σημείο κατατεθένª του νησιού, για το οποίο συρρέουν κάθε καλοκαίρι χιλιάδες επισκέπτες, θα δείξει στις πραγματικές του διαστάσεις την ανεπανάληπτη ομορφιά του.
Οι γραφικοί ανεμόμυλοι δεσπόζουν σε εξέχον σημείο, στο ανατολικό άκρο της Χώρας και υψώνονται επιβλητικά πάνω σε ένα μικρό λόφο κοιτώντας το πέλαγος. Οι Κάτω Μύλοι, όπως λέγεται η τοποθεσία, μπορεί σήμερα να αποτελούν το πιο διάσημο αξιοθέατο της Μυκόνου, ως τις αρχές του 20ού αιώνα όμως αποτελούσαν για τους ντόπιους χώρο δουλειάς, αφού με σύμμαχο το Βοριά άλεθαν αδιάκοπα τα σιτηρά τους και προμήθευαν τα καράβια που ταξίδευαν στο Αιγαίο με παξιμάδια.
Αφήνοντας πίσω σας τους Κάτω Μύλους και περπατώντας παραλιακά θα φτάσετε στην Αλευκάντρα και ακριβώς απέναντί σας θα αντικρίσετε τη μοναδικής ομορφιάς Μικρή Βενετία. Τα μικρά τετράγωνα λευκά σπιτάκια λες και ξεπήδησαν από τη θάλασσα, με τα πολύχρωμα ξύλινα μπαλκόνια τους που ´γλύφειª το κύμα, προσφέρουν ένα θέαμα που κόβει την ανάσα. Από εκεί αδιαμφισβήτητα μπορείτε να απολαύσετε ένα από τα ωραιότερα ηλιοβασιλέματα της Ελλάδας.
Συνεχίζοντας την περιπλάνηση παραλιακά θα φτάσετε στη συνοικία του Κάστρου, όπου δεσπόζει η Παναγία η Παραπορτιανή, στολίδι της Μυκόνου αλλά και όλων των νησιών του Αιγαίου. Χτισμένη πάνω στα ερείπια του μεσαιωνικού κάστρου της Μυκόνου, βρίσκεται σε προνομιακό σημείο της Χώρας και κοιτάει τη βραχώδη ακτή και το απόλυτο γαλάζιο του πελάγους. Σε απόσταση λίγων μέτρων από την εκκλησία βρίσκεται το Λαογραφικό Μουσείο της Μυκόνου και λίγο πιο πέρα ξεκινάει ο Γιαλός.
Ο Γιαλός είναι το γραφικό λιμανάκι της Χώρας όπου αράζουν τα καΐκια τους οι ψαράδες και αναχωρούν τα καραβάκια που διοργανώνουν ημερήσιες ξεναγήσεις στη Δήλο. Ακριβώς στο σημείο αναχώρησης για Δήλο βρίσκεται και το Δημαρχείο, νεοκλασικό διώροφο κτίριο του 1780 και δίπλα του το κτίριο του ´Μαύρου , που ήταν το πρώτο σχολείο της Μυκόνου, χτισμένο επί Όθωνα. Μετά το Γιαλό ο δρόμος οδηγεί στο λιμάνι της Μυκόνου. Σε δεσπόζουσα θέση πάνω από αυτό βρίσκεται και το Αρχαιολογικό Μουσείο, με εκθέματα αντιπροσωπευτικά της Κυκλαδικής κεραμικής της Γεωμετρικής εποχής.
Ακόμη όμως και όταν αποφασίσετε να αφήσετε τη θάλασσα πίσω σας και να εισχωρήσετε στα ενδότερα της Χώρας, σίγουρα η περιπλάνηση θα σας αποζημιώσει. Μπορεί να μην ατενίζετε πια το γαλάζιο της θάλασσας, το άσπρο όμως των σπιτιών παίρνει τη σκυτάλη και δίνει την αίσθηση της αρμονίας στην παραδοσιακή κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική. Οι φρεσκοασβεστωμένες αυλές με τα μπλε παράθυρα, τα δεκάδες εκκλησάκια με τους κόκκινους τρούλους τους, τα πλακόστρωτα στενά σφύζουν από ζωή.
Στην τοποθεσία Τρία Πηγάδια βρίσκεται το Ναυτικό Μουσείο Αιγαίου και το Σπίτι της Λένας, που είναι παράρτημα του Λαογραφικού Μουσείου. Η περιοχή ονομάστηκε έτσι επειδή τα Τρία Πηγάδια που βρίσκονται εκεί ως το 1957 ήταν η μοναδική πηγή ύδρευσης της Χώρας.
Στο Ματογιάννι, ίσως την πιο πολύβουη συνοικία της Μυκόνου, περπατήστε, χαζέψτε τις βιτρίνες των καταστημάτων και αν θέλετε κάντε τις αγορές σας, καθώς η αγορά εκεί δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από την Αθηναϊκή.
Στη Χώρα θα βρείτε υποκαταστήματα των περισσότερων τραπεζών, καθώς και πολλά μηχανήματα αυτόματης ανάληψης μετρητών, φαρμακεία, ταχυδρομείο, στεγνοκαθαριστήρια και internet cafÈ.
Άνω Μερά
Μια μεγάλη πύκνωση των ´χωριών στα ανατολικά του νησιού αποτελεί την Άνω Μερά. Ένας ιδιότυπος οικισμός που αναπτύχθηκε σε μεγάλη έκταση, αποτελεί σταυροδρόμι για πολλές από τις βόρειες και τις νότιες παραλίες του νησιού. Κομβικό σημείο το μοναστήρι της Παναγιάς της Τουρλιανής, ακριβώς κάτω από την πλατεία. Μετά την επίσκεψή σας στη Μονή κάντε την επόμενή σας στάση σε μία από τις παραδοσιακές ταβέρνες της πλατείας και γευτείτε τοπικές σπεσιαλιτέ αλλά και καλό κρέας. Παραδοσιακά καφενεδάκια, εστιατόρια αλλά και σύγχρονα καλόγουστα καταλύματα προσφέρουν τις στιγμές αναψυχής που ζητά ο επισκέπτης, που δεν είναι λάτρης του ξεφαντώματος. Σε κοντινή απόσταση από το κέντρο του χωριού, στα βόρεια, είναι και η Μονή του Παλαιόκαστρου, που είναι χτισμένη πάνω σε εμφανή λείψανα αρχαίας οχύρωσης.
Στην Άνω Μερά θα βρείτε επίσης φαρμακείο, super market, μαγαζιά με παραδοσιακά προϊόντα και πιάτσα ταξί. Ο οικισμός απέχει από τη Χώρα 8 χλμ. και συνδέεται με αυτή με τακτές συγκοινωνίες.
Ορνός
Απέχει από τη Χώρα μόλις 4 χλμ. και έχει αναπτυχθεί τόσο που αποτελεί σήμερα τουριστικό οικισμό. Για να φθάσετε εκεί πρέπει να περάσετε πρώτα από τον όρμο του Κόρφου. Μόλις φθάσετε στον Ορνό θα εντυπωσιαστείτε από τις μεγάλες ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις αλλά και από τα μικρότερα καλόγουστα καταλύματα. Χαρακτηριστικό του είναι το μικρό απάνεμο λιμανάκι, όπου αράζουν τα ψαροκάικα, αλλά και πολλά σκάφη αναψυχής. Είναι από τα πιο δημοφιλή τουριστικά θέρετρα της Μυκόνου με πολλά εστιατόρια, καφετέριες αλλά και επιλογές για νυχτερινή διασκέδαση. Η παραλία του Ορνού είναι από τις πιο πολυσύχναστες του νησιού και συστήνεται ανεπιφύλακτα σε όσους θέλουν να συνδυάσουν χαλάρωση, άψογη εξυπηρέτηση και πολυτέλεια, χωρίς να χρειαστεί να διανύσουν πολλά χιλιόμετρα στο νησί.
Πλατύς Γιαλός
Απέχει από τη Χώρα 4,5 χλμ., αναπτύχθηκε βαθμιαία γύρω από την ομώνυμη παραλία και διαθέτει όλες τις παροχές για μια ευχάριστη διαμονή. Δεν είναι τυχαία αγαπημένος τόπος διαμονής πολλών επισκεπτών της Μυκόνου, κάτι που αποδεικνύεται περίτρανα από τις πολύ προσεγμένες ξενοδοχειακές μονάδες, τα καλά εστιατόρια και μια όμορφη οργανωμένη παραλία με θαλάσσια σπορ, με πρόσβαση και από τη στεριά και από τη θάλασσα, αφού από εκεί ξεκινούν τα καραβάκια που οδηγούν στις υπόλοιπες νότιες παραλίες του νησιού. Ο συνδυασμός των παροχών δείχνει πως ο Πλατύς Γιαλός έχει ταυτιστεί απόλυτα με το σύγχρονο τουριστικό πνεύμα του νησιού, ωστόσο παλιές αγροικίες, καλαμιές και κλιμακωτές καλλιεργήσιμες πλαγιές κρατούν ακόμα ζωντανό τον αγροτικό χαρακτήρα της ευρύτερης περιοχής. Αριστερά του κεντρικού δρόμου προς τον οικισμό, αξίζει να προσέξετε τα ερείπια του αρχαίου πύργου στη θέση ´Πόρτες.
Άγιος Στέφανος
Απέχει 3 χλμ. από τη Χώρα και βρίσκεται πολύ κοντά στο λιμάνι του Τούρλου. Πήρε την ονομασία του από το εκκλησάκι που είναι χτισμένο στην άκρη του κόλπου, πάνω από τον οποίο σκαρφαλώνει ο οικισμός. Ο Άγιος Στέφανος είναι από τις πρώτες περιοχές που αναπτύχθηκαν εκτός Χώρας, λόγω των τακτικών καλοκαιρινών επισκέψεων των θαμώνων του νησιού. Οι ανέσεις που παρέχει ως προς τη διαμονή, το φαγητό και τη διασκέδαση σε συνδυασμό με τη θαυμάσια θέα στην Τήνο και στη Ρήνεια, καλύπτουν τις απαιτήσεις όλων των επισκεπτών. Σημαντική λεπτομέρεια που κάνει τον Άγιο Στέφανο τόσο ξεχωριστό, είναι ότι υψώνεται πάνω από τον πολύ όμορφο ομώνυμο κόλπο που φυλάσσεται καλά από τους ανέμους και έτσι το σημείο δεν το πιάνει ποτέ το κύμα.
ΣΥΜΒΟΛΟ
Οι πελεκάνοι, διαχρονικοί φίλοι της Μυκόνου, στέκουν μισό αιώνα στον Γιαλό, από τότε που ο Πέτρος ξέφυγε από τον σχηματισμό του μεταναστευτικού του σμήνους και προσθαλασσώθηκε ημιθανής στο πέλαγος. Ήταν το 1958 και κάποιοι θυμούνται ακόμα το μικρό κι αδύναμο πουλί, στην αγκαλιά του ψαρά που το περιέθαλψε. Εκείνος ήταν που το ανέστησε κυριολεκτικά, το ανέθρεψε καθ’ εικόνα και ομοίωση, μαθαίνοντάς του ν’ αγαπά τους ψαράδες που του έδιναν τροφή, και τους τουρίστες που έδιναν τροφή στους ψαράδες. Έμαθε ακόμα ν’ απολαμβάνει τη βόλτα στο Γιαλό, να χαίρεται το μελτέμι κι ας του χαλάει καμιά φορά το χτένισμα.
ΜΟΥΣΕΙΑ
Αρχαιολογικό Μουσείο
Το Αρχαιολογικό Μουσείο χτίστηκε το 1902 στη θέση Καμνάκι, στη Χώρα με σκοπό να στεγάσει τα ευρήματα του ´Βόθρου της Καθάρσεως, της προϊστορικής νεκρόπολης που ανακαλύφθηκε το 1898 στη Ρήνεια. Σήμερα στις τέσσερις αίθουσές του εκτίθενται αγγεία αντιπροσωπευτικά της κυκλαδικής κεραμικής από τη Γεωμετρική Εποχή ως τα Ύστερα Ελληνιστικά χρόνια. Εκτίθενται επίσης ταφικά ελληνιστικά ανάγλυφα και άλλα γλυπτά. Χαρακτηριστικό εύρημα του νησιού είναι ο ´Πύθος της Μυκόνουª, που εντυπωσιάζει με τις ανάγλυφες παραστάσεις του από τον Τρωικό Πόλεμο. Το Αρχαιολογικό Μουσείο είναι ανοιχτό όλο το χρόνο, 8:30-15:00, καθημερινά εκτός Δευτέρας. Tηλ.: 2289022325
Λαογραφικό Μουσείο
Το Λαογραφικό Μουσείο βρίσκεται στη θέση Κάστρο, στη Χώρα και στεγάζεται στου ´Καπετάν Μαλούχου, ένα παλιό σπίτι, κλασικής κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής. Στις έξι αίθουσες του μουσείου εκτίθενται παλιά έπιπλα, βυζαντινές εικόνες, λαϊκά κεραμικά, αναμνηστικά πιάτα, κεντήματα, κλειδιά κ.ά. Το μουσείο είναι ανοιχτό από τον Απρίλιο μέχρι τον Οκτώβριο, όλες τις μέρες 17:30-20:30 εκτός Κυριακής. Tηλ.: 2289022591
Παράρτημα του Λαογραφικού Μουσείου, αποτελεί και ο ´Μύλος του Μπόνη που είναι ένα υπαίθριο αγροτομουσείο στη θέση Άνω Μύλοι, που παρουσιάζει τις εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούσαν στη Μύκονο για την παραγωγή και μεταποίηση των αγροτικών προϊόντων. Κεντρικός πυρήνας του μουσείου είναι ο παραδοσιακός ανεμόμυλος του Μπόνη. Το μουσείο είναι ανοιχτό από τον Απρίλιο μέχρι τον Οκτώβριο, καθημερινά 16:00-19:00. Tηλ.: 2289026246
Το ´Σπίτι της Λένας είναι το τρίτο παράρτημα του Λαογραφικού Μουσείου και πρόκειται για ένα μεσοαστικό σπίτι του 19ου αιώνα, που διατηρεί στο ακέραιο την επίπλωση της εποχής εκείνης. Βρίσκεται στο κέντρο της Μυκόνου στην περιοχή Τρία Πηγάδια. Το μουσείο είναι ανοιχτό από τον Απρίλιο μέχρι τον Οκτώβριο, καθημερινά εκτός Κυριακής 18:30-21:30. Τηλ.: 2289028764
Ναυτικό Μουσείο Αιγαίου
Το Ναυτικό Μουσείο Αιγαίου στεγάζεται σε ένα παραδοσιακό κυκλαδίτικο κτίριο στη θέση Τρία Πηγάδια. Στα εκθέματά του περιλαμβάνονται ομοιώματα πλοίων και κωπηλατών από την προϊστορία μέχρι και τις αρχές του 20ου αιώνα, πλούσια συλλογή χαρτών, χαρακτικών, ναυτικών οργάνων και νομισμάτων. Σκοπός του μουσείου είναι η διατήρηση και μελέτη της ελληνικής ναυτικής παράδοσης.Το μουσείο είναι ανοιχτό από τον Απρίλιο μέχρι τον Οκτώβριο, καθημερινά 10:30-13:00 και 18:30-21:00. Τηλ.: 2289022700
ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ-ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ
Για τους Μυκονιάτες τουρισμός και θρησκεία είναι κοινός τόπος. Όσο φροντίζουν τις τουριστικές τους επιχειρήσεις, τόσο και ακόμη περισσότερο φροντίζουν να διατηρηθούν οι πάνω από 600 εκκλησίες του νησιού τους. Γιατί κάθε ντόπιος έχει ιδιαίτερους δεσμούς με κάθε μια από τις εκκλησίες. Στο παρελθόν κάθε οικογένεια έφτιαχνε μια δικιά της, ιδιωτική εκκλησία είτε κάνοντας τάματα για τους ναυτικούς της που έλειπαν σε ταξίδια, είτε για να τοποθετήσει τα οστά των νεκρών της.
Μια βόλτα στη Χώρα αρκεί για να επισκεφθείτε περισσότερες από 60 εκκλησίες που έχουν ανακηρυχθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού ιστορικά διατηρητέα μνημεία. Η Ζωοδόχος Πηγή, που είναι και η Μητρόπολη, η Πανάχρα, η Αγία Κυριακή και ο Άγιος Νικόλαος στο Γιαλό είναι μόνο μερικές από αυτές. Σε μεταβυζαντινό ρυθμό, με σημαντικές εικόνες και λεπτοδουλεμένα τέμπλα αξίζουν την προσοχή σας.
Σημαντικότερη όλων, δεσπόζει στη συνοικία Κάστρο της Χώρας η Παναγία η Παραπορτιανή, στολίδι όχι μόνο της Μυκόνου αλλά και όλου του Αιγαίου.
Παναγία Παραπορτιανή
Ο τρόπος δημιουργίας της, η ξεχωριστή αρχιτεκτονική της, το μακραίωνο της ύπαρξής της είναι μόνο κάποια από τα χαρακτηριστικά που κάνουν την Παναγιά την Παραπορτιανή να είναι ένα από τα σημαντικότερα μνημεία όλου του Αιγαίου.
Η Παραπορτιανή στην πραγματικότητα αποτελεί διώροφο σύμπλεγμα πέντε εκκλησιών που χτίστηκε πάνω στα ερείπια του πύργου του μεσαιωνικού τείχους της Μυκόνου. Πήρε το όνομά της από το ´Παραπόρτι, τη μικρή βορειοδυτική πύλη του τείχους, δίπλα στην οποία χτίστηκε. Οι τέσσερις από τις πέντε εκκλησίες είναι στο ισόγειο και η πέμπτη ακριβώς από πάνω τους, υπερυψωμένη.
Η εκκλησία δημιουργήθηκε σε πρώτη φάση το διάστημα μεταξύ 16ου και 17ου αιώνα μ.Χ. Ο χρόνος συνέβαλε και αυτός στη σημερινή της μορφή, αφού με το πέρασμα των αιώνων οι φθορές ήταν τέτοιου μεγέθους που ανάγκασαν πολλές φορές τους κατοίκους να κάνουν μετατροπές στο αρχικό κτίσμα. Αποτέλεσμα των αλλεπάλληλων αυτών παρεμβάσεων του παρελθόντος είναι η σημερινή ιδιάζουσα αρχιτεκτονική της εκκλησίας καθώς και οι ασύμμετροι όγκοι της.
Η υπερυψωμένη εκκλησία έχει και το όνομα της Παραπορτιανής. Ο Άγιος Σώζων, οι Άγιοι Ανάργυροι και η Αγία Αναστασία αποτελούν τη δυτική πρόσοψη του ισογείου και ο Άγιος Ευστάθιος βρίσκεται στο εσωτερικό του ίδιου επιπέδου.
Παναγία Τουρλιανή
Στην Άνω Μερά επισκεφθείτε το Μοναστήρι της Παναγίας Τουρλιανής, που πήρε το όνομά της από τη μεγάλης αξίας εικόνα που βρέθηκε να επιπλέει στη θαλάσσια περιοχή του Τούρλου. Η εικόνα σύμφωνα με την παράδοση φιλοτεχνήθηκε από τον Ευαγγελιστή Λουκά και είναι φτιαγμένη από άμμο και πηλό.
Η Μονή ιδρύθηκε το 1542 από δύο μοναχούς της Εκατονταπυλιανής της Πάρου. Το 1767 το μοναστήρι ανακαινίστηκε και πήρε τη σημερινή του μορφή. Αξίζει να παρατηρήσετε το εξαιρετικής τέχνης τέμπλο του ναού, που κατασκευάστηκε στη Φλωρεντία το 1775, είναι όλο επιχρυσωμένο και φέρει σκαλιστούς αγγέλους και λουλούδια. Στην αυλή της Μονής αξίζει να περιεργαστείτε το μαρμάρινο κωδωνοστάσιο, χαρακτηριστικό δείγμα της παραδοσιακής μαρμαρογλυπτικής των Κυκλάδων.
Μοναστήρι του Παλαιόκαστρου
Μια επίσκεψη στο Μοναστήρι του Παλαιόκαστρου στα βόρεια της Άνω Μεράς σίγουρα θα σας ανταμείψει. Πρόκειται για γυναικεία Μονή του 18ου αιώνα μ.Χ., τυπικής κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής. Η Μονή έχει πάρει το όνομά της από τον ομώνυμο γειτονικό λόφο του Παλαιόκαστρου, όπου σήμερα μπορείτε να διακρίνετε ερείπια από το μεσαιωνικό κάστρο Γκύζη και λείψανα αρχαίας οχύρωσης.
Άγιος Παντελεήμονας
Στο δρόμο προς Πάνορμο κάντε μια στάση στο Μαράθι όπου βρίσκεται το καστρομονάστηρο του Αγίου Παντελεήμονα. Η μονή είναι ιδιόκτητη και χτίστηκε τον 17ο αιώνα μ.Χ. Αν είστε τυχεροί και περάσετε την ώρα που ανάβουν το καντήλι, τότε θα μπείτε και μέσα όπου θα βρείτε εξαίρετες εικόνες και τοιχογραφίες.
Ο Άγιος Παντελεήμονας είναι ανοιχτός ανήμερα και την παραμονή της γιορτής του (27 Ιουλίου).
